De Raad voor de rechtspraak vindt dat er een grens is bereikt aan het aantal strafzaken die buiten de rechtszaal worden geregeld.

Rechters waarschuwen voor afdoen strafzaken buiten de rechtszaal

Het domein van de strafrechter moet niet verder worden beperkt. In plaats van steeds meer zaken buiten de rechter om af te doen, is het hoog tijd de keten in vergaande mate beter te laten functioneren. Dit betoogt Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, bij de presentatie van het jaarverslag 2016.

OM schikt steeds meer zaken buiten de rechtszaal

De trend dat het OM steeds meer strafzaken buiten de rechtszaal afdoet, heeft haar grens bereikt. Het publiek moet kunnen zien dat recht wordt gesproken, terwijl verdachten en slachtoffers moeten kunnen vertrouwen op een eerlijk proces. Dat schrijft de Raad voor de rechtspraak in zijn jaarverslag: “De samenleving moet kunnen zien en controleren dat er in strafzaken recht wordt gedaan. In het bijzonder geldt dat voor zaken met een grote maatschappelijke impact. De samenleving kan dat maar zeer ten dele zien als het OM bijvoorbeeld extreem grote strafzaken afdoet met een miljoenentransactie. De rechter kan die transactie niet op juistheid toetsen.”

Fors minder strafzaken voor de rechter

Vorig jaar daalde het aantal strafzaken dat voor de rechter kwam met 12 procent naar 106.250. Deze afname komt deels doordat vaker voor alternatieve handhaving buiten de strafrechter om wordt gekozen. Alternatieven zijn een bestuurlijke boete, een fiscale heffing of een schikking. Volgens Bakker mijdt het OM de rechter omdat het procedures te omslachtig en tijdrovend vindt. Voormalig president van de Hoge Raad Geert Corstens bepleitte in 2014 ook al dat grenzen moeten worden gesteld aan het aantal strafzaken waarbij wordt geschikt, vooral omdat hierdoor zaken uit de openbaarheid worden gehouden.

Aantasting van vertrouwen in de rechtsstaat

Het risico van aantasting van het vertrouwen van burgers in de rechtsstaat, speelt minder bij het standaardmatig afdoen van veelvoorkomende kleine zaken buiten de strafrechter om, stelt de Raad voor de rechtspraak. Hierbij hoeft bij handhaving weinig rekening te worden gehouden met specifieke omstandigheden. Dat is anders bij grote strafzaken met veel media-aandacht waarin het OM miljoenen schikkingen treft. Vaak staan dan bedrijven in de verdachtenbank. 'In plaats van steeds meer zaken buiten de rechter om af te doen, is het hoog tijd de keten in vergaande mate beter te laten functioneren, zodat het omzeilen van de strafrechter niet meer nodig is', schrijft Bakker hierover.

Schikkingen voor recordbedragen

Het OM trof vorig jaar een schikking met telecombedrijf VimpelCom voor het recordbedrag van 358 miljoen euro. Het bedrijf voorkwam hiermee dat het vervolgd werd voor omkoping en valsheid in geschrifte. Eerder schikte het OM voor miljoenen met onder andere KPMG, Rabobank en SBM Offshore.

Conclusies en aanbevelingen

Bakker komt met drie conclusies en aanbevelingen:

  • De strafketen moet snel veel beter gaan functioneren. Digitalisering is daarbij een essentiële voorwaarde.  
  • Bij de modernisering van het Wetboek van Strafvordering moet meer ruimte komen voor regie door de strafrechter (in het bijzonder de rechter-commissaris), maar ook voor nieuwe technieken en hulpmiddelen.
  • Er moet meer aandacht komen voor de effectiviteit van straffen. Straffen moeten effect en betekenis hebben voor slachtoffer, verdachte en samenleving.

Raad voor de rechtspraak, Jaarverslag 2016

Bronnen: FD, Raad voor de rechtspraak

Delen: