De Raad van State waarschuwt voor de afnemende kwaliteit van wetgeving als gevolg van snelle besluitvorming en de wens tot bestuurlijk draagvlak.

RvS maakt zich zorgen over kwaliteit wetgeving

De Raad van State (RvS) maakt zich zorgen over de afnemende kwaliteit van wetgeving. De zorg komt voort uit de trend tot snelle besluitvorming en de wens politiek en bestuurlijk draagvlak te verwerven. Die praktijk gaat ten koste van een deugdelijke juridische toetsing. De waarden van de rechtstaat dreigen sluitpost te worden in het streven naar resultaat, snelheid en draagvlak.

Kritiek op toenemende bestuursakkoorden

De RvS waarschuwt in zijn jaarverslag dat juridische en praktische bedenkingen steeds minder zwaar wegen dan de vaak moeizaam bereikte overeenstemming. Dit geldt vooral bij bestuursakkoorden, aldus de RvS. Als resultaat en overeenstemming belangrijker zijn dan rechtswaarborgen en rechtseenheid in wet- en regelgeving, leidt dit ‘onvermijdelijk tot een toenemende confrontatie van recht en maatschappelijk dynamiek voor de rechter’. De Raad vindt dit geen goede ontwikkeling.

Experimenten tasten rechtszekerheid aan

De Raad plaatst kanttekeningen bij de trend van de wetgever om te experimenteren en niet te toetsen of een bepaald instrument bijdraagt aan het oplossen van een maatschappelijk probleem, maar als sluiproute om te voorkomen dat de wet moet worden aangepast. Dit kan de rechtszekerheid aantasten, stelt de RvS.

Samenhang, eenheid en rechtvaardige verandering

De RvS erkent dat maatschappelijke ontwikkelingen om tijdige aanpassing van wet- en regelgeving vragen, ‘maar dit moet niet doorslaan. Samenhang, eenheid en het vermogen tot rechtvaardige verandering mogen niet verloren gaan.’ Ook moeten de regels niet om de haverklap worden aangepast. Dat levert niet alleen maatschappelijke onzekerheid op, maar leidt op termijn mogelijk ook tot burgerlijke ongehoorzaamheid en verlies in vertrouwen in de wetgever.

Te snelle veranderingen

‘Regels bieden minder maatschappelijke zekerheid als zij na korte tijd weer veranderen. Bovendien dreigt dan al gauw de regelgeving te gaan prevaleren die in het belang is van de sterkste of meest luidruchtige maatschappelijke groeperingen. Wetgeving die meedeint op wisselende ontwikkelingen of veranderende politieke meerderheden, roept het beeld op van weinig doordachte wetgeving die zonder nadenken wordt uitgevaardigd. Het schaadt de eerbied voor de normerende betekenis van wetgeving. Burgers zullen minder geneigd zijn om nieuwe belastende regels na te leven.’

De Raad waarschuwt ook voor de gevaren van de wens tot vergaande deregulering. Wetten en regels zijn er niet voor niets en bieden rechtszekerheid en zorgen voor rechtsbescherming. Deze waarden moeten niet al te makkelijk aan de kant worden geschoven.

Energieakkoord

RvS-vicepresident Piet Hein Donner constateert dat het kabinet zich bij juridisch steekhoudende kritiek op het beleid steeds vaker verdedigt met het argument dat 'het nu eenmaal zo is afgesproken in akkoorden'. Dit dreigt volgens Donner de waarden van de rechtsstaat op het spel te zetten. Als voorbeeld noemt hij het Energieakkoord met werkgevers, vakbonden, Shell en de milieubeweging. Hierin werd afgesproken dat per 1 januari 2016 drie kolencentrales moesten worden gesloten. Maar de Autoriteit Consument en Markt verhinderde dit omdat die snelle sluiting in strijd is met het mededingingsrecht en consumenten op kosten jaagt. Het kabinet nam daarop een alternatieve route om hetzelfde doel te bereiken. Via een aanpassing van de wet worden er nu per januari rendementseisen aan kolencentrales gesteld die zo streng zijn dat de centrales er niet aan kunnen voldoen en dus alsnog hun deuren moeten sluiten. Donner vindt een dergelijke gang van zaken juridisch niet behoorlijk.

Crisis- en Herstelwet

Donner verwijst ook naar de Crisis- en Herstelwet van 2010 waardoor infrastructurele projecten sneller kunnen worden aangelegd, omdat de bezwaarprocedures werden ingekort. In 2012 werd de ‘tijdelijke’ wet voor ‘onbepaalde tijd’ verlengd. De normen voor infraprojecten die onder de wet vallen lijken volgens Donner ook steeds weer te wijzigen bij elke nieuwe tranche van de Crisis- en Herstelwet. De criteria van de projecten onder die tranches voldoen niet aan de oorspronkelijke.

Download via deze website het jaarverslag van de Raad van State over 2015

Bronnen: Binnenlands Bestuur, Het Financieele Dagblad
Bron afbeelding

 
Delen: