Journalisten schreeuwen moord en brand nadat zij enkele keren zijn geweigerd bij lokale bijeenkomsten over de opvang van vluchtelingen. De burgemeesters vaardigden een noodverordening of noodbevel uit. Hoe zit het met de persvrijheid? En hoever mag een burgemeester gaan?

Noodverordening of noodbevel?

Uit vrees voor ongeregeldheden tijdens een voorlichtingsavond over een AZC in Luttelgeest vaardigde de burgemeester van de Noordoostpolder een noodbevel uit. Journalisten van Omroep Flevoland werd de toegang ontzegd. In andere gemeenten greep de burgemeester terug op een noodverordening bij een bijeenkomst. Het roept verontwaardigde reacties op. Hoe terecht is dat? En wanneer grijpt de burgemeester terug op de noodverordening of het noodbevel?

Pers stapt naar de rechter

Journalistenbond NVJ stapt naar de bestuursrechter om verhinderingen van de pers te voorkomen. De NVJ vindt de noodverordening buitenproportioneel. Hierdoor kan de pers zijn controlerende en verslagleggende taak niet doen, stelt de NVJ die het een paardenmiddel noemt dat een democratie onwaardig is.

Noodverordening geldt ook voor journalisten

Hoogleraar Bestuurskunde Wim Derksen denkt daar anders over. ‘Zo’n noodverordening geldt voor iedereen, dus ook voor journalisten. Zij staan niet boven de wet’, aldus de hoogleraar. Hij heeft alle begrip voor de noodverordening die de burgermeester maakte om onder meer journalisten van een voorlichtingsbijeenkomst te weren.

Noodbevel is veel zwaarder middel

In de Noordoostpolder ging het echter niet om een noodverordening, maar om een noodbevel. Dat is een veel zwaarder middel dan een verordening omdat het specifiek gericht is tegen een bepaalde groep, in dit geval journalisten. Het schenden van een noodverordening is een overtreding, bij een noodbevel gaat het om een misdrijf. Een noodbevel wordt alleen ingezet bij ernstige situaties die de orde en veiligheid bedreigen.

Burgemeester betreurt inzet noodbevel

In een persverklaring stelt de burgemeester dat hij koos voor het noodbevel omdat de journalisten ‘het besloten karakter van de bijeenkomst niet wilden respecteren’. Hij betreurt de inzet van het noodbevel, maar zegt dat de prioriteit lag bij het gesprek met de omwonenden die zich in alle rust en vrijheid konden uitspreken zonder de druk van de media daarbij. De burgemeester moet zich eind februari in de raad verantwoorden voor de inzet van het noodbevel.

Democratie niet in gevaar

‘Ik kan me goed voorstellen dat de burgemeester die beslissing heeft genomen’, zegt hoogleraar Derksen. ‘Waarschijnlijk is dit in overleg met de driehoek, de Commissaris van de Koning en misschien ook wel de fractievoorzitters gebeurd.’ Dat de democratie in gevaar is geweest door het weren van de media, betwijfelt de hoogleraar. ‘Je moet ook weer niet overdrijven, dat zijn echt te grote woorden. Als achteraf blijkt dat bepaalde maatregelen niet nodig waren wil dat niet zeggen dat het een verkeerde beslissing van de burgemeester was. Het gaat erom hoe hij de situatie vooraf inschatte,’ aldus Derksen.

Minister Plasterk liet naar aanleiding van Kamervragen weten dat journalisten in principe hun werk vrij moeten kunnen doen. Alleen specifieke redenen, zoals de veiligheid of als de ruimte te klein is, kunnen aanleiding zijn de pers te weren of niet iedereen binnen te laten.

Noodbevel of noodverordening?

Wanneer kiest een burgemeester voor een noodverordening en wanneer voor een noodbevel? De noodverordening geldt voor een afgebakend gebied, richt zich tot een grote groep en is vaak van langere duur. Het schenden van de verordening is een overtreding. Een noodverordening moet worden afgekondigd, moet kenbaar worden gemaakt aan de betrokkenen en de gemeenteraad en moet op tijd worden ingetrokken. Volgens de gemeentewet moet de gemeenteraad in de eerstvolgende vergadering de verordening bekrachtigen. Wanneer de gemeenteraad de noodverordening niet bekrachtigt, vervallen de daarin opgenomen voorschriften.

Een noodbevel is zwaarder, richt zich op één of enkele personen en hoeft niet algemeen te worden gepubliceerd, maar moet bekendgemaakt worden aan de betrokken personen. Overtreding van een noodbevel is een misdrijf. Een noodbevel kan door een burgemeester op basis van artikel 175 van de gemeentewet worden uitgevaardigd. “In geval van oproerige beweging, van andere ernstige wanordelijkheden of van rampen, dan wel van ernstige vrees voor het ontstaan daarvan.”

Bronnen: Binnenlands Bestuur, burgemeesters.nl, nvj.nl, De Stentor

Delen: