De Wet openbaarheid van bestuur (Wob) is niet bedoeld om gemeenten te testen op de uitvoering van de wet. Het doen van oneigenlijke Wob-verzoeken om daarmee geld te verdienen is misbruik van recht. Dat stelt de rechtbank Noord-Holland die het beroep van een Limburgse rechtspraktijk tegen zes gemeenten niet-ontvankelijk heeft verklaard.

Opstrijken proceskostenvergoeding

De rechtspraktijk diende op naam van zijn partner bij tientallen gemeenten Wob-verzoeken in en verstuurde aansluitend bezwaarschriften om daarna de proceskostenvergoeding op te strijken. De Wob-verzoeken betroffen aanstellings- en benoemingsbesluiten en -akten van burgemeesters, gemeentesecretarissen en opsporingsambtenaren. De gemeenten zien deze verzoeken als ‘misbruik van recht’.

Zwaarwichtige gronden voor rechtsmisbruik

Volgens de rechtbank zijn zwaarwichtige gronden vereist om te oordelen dat iemand misbruik maakt van een wettelijke bevoegdheid. Het recht moet dan zijn aangewend zonder redelijk doel of voor een ander doel dan is gegeven zodat het op ‘kwade trouw’ lijkt.

De rechtbank stelt dat eiseres niet aangeeft wat het doel is van de Wob-verzoeken en dat eiseres de Wob-verzoeken heeft ingediend voor de rechtspraktijk van haar partner, wat het bedrijf werk en omzet oplevert en dat het haar niet gaat om de opgevraagde informatie.

Wob niet bedoeld om te testen

De rechtbank stelt ook dat de Wob-verzoeken bewust zo waren geformuleerd dat deze fouten van ambtenaren uitlokten, waarna de rechtspraktijk zijn rechtsmiddelen kon instellen. Eiseres stelde de informatie op te vragen als een ‘test’ om te kijken hoe gemeenten reageren en of ze hun stukken paraat hebben. Dat argument vindt de rechtbank niet valide omdat eiseres doorprocedeerde. De rechtbank ziet niet in hoe beroepsmatig doorprocederen een relevante bijdrage kan leveren aan de ‘test’. Daarbij heeft de indiener oneigenlijk gebruik gemaakt van de Wob. Deze is volgens de rechtbank niet bedoeld om te ‘testen’ of gemeenten de Wob goed uitvoeren.

Uitspraak bruikbaar voor gemeenten

De uitspraak is een overwinning voor de gemeenten. Zij hadden de rechtbank specifiek gevraagd om de procedures die de indiener naar aanleiding van haar Wob-verzoeken voerde aan te merken als misbruik van recht. De uitspraak zou ook voor andere gemeenten bruikbaar zijn bij vergelijkbare procedures waarbij sprake is van ‘zwaarwichtige gronden’.

Jarenlange overlast

Gemeenten hebben al jaren last van misbruik met Wob-verzoeken. Soms door burgers, soms door gespecialiseerde bureaus. Ging het eerst om het opstrijken van dwangsommen, nu gaat het steeds vaker om de proceskostenvergoeding. Het ministerie schat de jaarlijkse kosten van het misbruik op 8 tot 14 miljoen euro.

Alternatieve wet in de maak

De Tweede Kamer overweegt een alternatief wetsvoorstel voor de Wob om misbruik te voorkomen. Daarbij wordt de Wet dwangsom losgekoppeld van de Wet openbaarheid van bestuur. De oppositie en veel juristen zien hierin bezwaren omdat de burger daarmee een machtsmiddel tegen een onwillige overheid dreigt te verliezen. Ook ligt er een initiatiefwetsvoorstel voor een Wet open overheid (Woo) die de Wob moet vervangen en de toegang tot overheidsinformatie moet verbeteren. Ook in dit voorstel is de dwangsomregeling niet meer van toepassing op openbaarheidsverzoeken. Het is onbekend wanneer het wetsvoorstel behandeld wordt.

Bronnen: Binnenlands Bestuur, WOB.nl, uitspraken.rechtspraak.nl, vng.nl

 

Delen: