Gemeenten kwamen vorig jaar 276 miljoen euro tekort voor het uitbetalen van bijstandsuitkeringen. Is het budget wel toereikend?

Kwart miljard tekort op bijstand

Gemeenten kwamen vorig jaar in totaal 276 miljoen euro tekort voor het uitbetalen van bijstandsuitkeringen. Dat blijkt uit het overzicht van het Rijk in het kader van de definitieve kostenplaatjes van gemeenten over 2017.

Plussen en minnen

Bij het tekort op de bijstand zijn de kosten van de vangnetregeling niet inbegrepen. In 2015 hadden tekortgemeenten 71 miljoen euro extra nodig om de uitkeringen te betalen. Dat geld wordt in mindering gebracht bij het budget van 2017. Uit een eerdere analyse van Divosa van de voorlopige financiƫle gegevens van gemeenten bleek dat ruim driekwart van hen, en vooral de grotere, niet uitkomt.

Gemeenten betaalden in 2017 in totaal 6,3 miljard euro aan bijstandsuitkeringen. Het macrobudget was 5,9 miljard euro. Door terugvordering van 133 miljoen euro aan onterecht uitbetaalde bijstandsuitkeringen is het uiteindelijke tekort 276 miljoen euro. Daar bovenop komen nog de kosten van de vangnetregeling van 71 miljoen euro: de compensatie aan gemeenten die in 2015 een groot tekort op hun bijstandsbudget hadden.

Al vier jaar op rij tekort op de bijstand

2017 is het vierde jaar op rij dat gemeenten tekortkomen op de bijstand. En ook dit jaar is er waarschijnlijk te weinig geld vanuit het Rijk. In de maartcirculaire meldt het ministerie van Binnenlandse Zaken dat de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) nog eens kijkt naar de beoogde prikkelwerking. De VNG wil dat het onderzoek ook kijkt of het macrobudget toereikend is.

Schat het Rijk het budget voor de bijstand structureel te laag in?

Het Rijk berekent elk jaar hoeveel mensen er gemiddeld in de bijstand zullen zitten en hoeveel geld gemeenten dus nodig hebben om die uitkeringen te betalen. Maar het Rijk maakt al jaren op rij verkeerde inschattingen. En dat zou betekenen dat het macrobudget structureel te laag is. Dat is in strijd met de Participatiewet die voorschrijft dat gemeenten een voldoende budget horen te krijgen om alle uitkeringen te betalen. Divosa wil dat gemeenten en het Rijk samen tot een faire oplossing komen voor de tekorten op het landelijke bijstandsbudget.

Veel gemeenten maken gebruik van vangnetregeling

Gemeenten die meer dan 5% tekortkomen kunnen aanspraak maken op de vangnetregeling. Zij krijgen dan een deel van het tekort boven de 5% vergoed. Over 2017 geldt een nieuwe voorwaarde: de gemeente moet over de jaren 2016 en 2017 een gecumuleerd tekort hebben dat meer bedraagt dan 5%. Voor bijna 60% van de gemeenten was dat tekort groter dan 5% en bij de 100.000-plusgemeenten was dat zelfs 67%.

Gemeenten betalen deze vangnetregeling zelf. De kosten van de vangnetregeling over het ene jaar gaan af van het landelijke bijstandsbudget voor twee jaar daarna. Daarom hebben gemeenten in 2018 opnieuw fors minder budget te verdelen. Door de kosten voor de vangnetregeling over 2016 is het bijstandsbudget dit jaar al 138 miljoen euro lager.

Gerelateerd:
Positief saldo overheden
Forse tekorten op bijzondere bijstand
Minder bijstandsbudget grote steden
Bijstandsbudget vaak ontoereikend

Bronnen: VNG, SZW, Divosa
Delen: