De financiering van de gemeente is achterhaald en gemeenten moeten meer ruimte krijgen zelf belastingen te heffen, aldus de Raad voor de financiële verhoudingen.

Doelmatige besteding belastinggeld

Gemeenten geven belastinggeld niet doelmatig uit doordat de financiële relatie tussen de gemeenten en het Rijk niet evenwichtig en onvoldoende transparant is. Dat stelt de Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv) in een recent advies. Het ondoorzichtige systeem leidt tot spanningen tussen de overheden. Gemeenten geven jaarlijks samen bijna 60 miljard euro uit. Het grootste deel daarvan komt van het Rijk, en klein deel van gemeentelijke belastingen. Een nieuw kabinet moet dat financiële stelsel vereenvoudigen, vindt de Rfv.

Wie bepaalt, die betaalt

Gemeenten hebben de vrijheid te bepalen hoe ze hun geld besteden. Voor een deel. Want het kabinet stelt ook voorwaarden aan gemeenten, zoals de jeugdzorg, beschutte werkplekken en veiligheid. De kosten daarvoor moet het Rijk kostendekkend betalen met als uitgangspunt ‘wie bepaalt, die betaalt’, vindt de Rfv. De raad pleit ervoor dat gemeenten meer vrijheid krijgen om lokale belasting te innen voor hun plaatselijke voorzieningen. De heffing kan dan zelfs per wijk verschillen. Maar dan moet tegelijkertijd wel de algemene belasting omlaag, stelt de raad.

Herstel van vertrouwen

De huidige manier van gemeentefinanciering past niet meer bij deze tijd, aldus de raad. De financiële afhankelijkheid van het Rijk is veel te groot en hindert gemeenten in doelmatig werken. De Rfv stelt dat het vertrouwen in de werking van het huidige systeem gering is door diffuse normen en uitgangspunten. Dat vertrouwen moet worden hersteld door een nieuwe set van spelregels waarop betrokken partijen aanspreekbaar zijn.

Eerst de politiek, dan de techniek

In het rapport ‘Eerst de politiek, dan de techniek’ waarschuwt de Raad ervoor dat een verruiming van het lokaal belastinggebied hooguit één van de bouwstenen is voor een toekomstbestendig stelsel van financiële verhoudingen tussen Rijk en gemeenten. Een beslissing daarover kan alleen in samenhang met besluiten over andere gemeentelijke inkomstenbronnen worden genomen.

De verdeling van middelen dient gebaseerd te zijn op herkenbare en transparante normen en uitgangspunten. De Rfv adviseert gemeenten meerjarige zekerheid te geven over zowel volume als verdeling van rijksmiddelen. Schommelingen in de rijksbegroting werken nu zwaar door in de gemeentebegroting, vanwege de systematiek van samen-de-trap-op, samen-de-trap-af. Geeft het Rijk bijvoorbeeld minder uit dan begroot, dan krijgen de gemeenten minder uit de rijkskas.

Met dat stelsel is op zich niets mis, maar wel dat het op jaarlijkse basis gebeurt. “Dat leidt vaak tot ad hoc ingrepen op de korte termijn. Het gebrek aan stabiliteit ondermijnt een evenwichtig meerjarig financieel beleid van gemeenten. Met als gevolg dat de beoogde beleidsdoelen niet worden gerealiseerd”, stelt de Rfv. Door koppeling aan vierjarige uitgavenplafonds van het Rijk in plaats van aan de werkelijke rijksuitgaven komt er meer stabiliteit.

Minder centrale bemoeienis

Het Rijk stelt zich volgens de Rfv vaak te bemoeizuchtig op, met name bij gedecentraliseerde taken. “Er is een sterke tendens naar uniformering en het vastleggen van individuele aanspraken op lokale voorzieningen vanuit de landelijke politiek. Dit perkt de gemeentelijke beleidsvrijheid in. Daarmee verdwijnt het voordeel van decentralisatie en de bijbehorende doelmatigheidswinst. Gemeenten kunnen dan zelf geen maatwerk meer leveren en kosten en baten niet meer zelf tegen elkaar afwegen. Als het Rijk wil dat gedecentraliseerde taken vanuit de algemene uitkering bekostigd worden, dan dient het zich te onthouden van bemoeizucht als het voorschrijven van minimumniveaus.”

Lokale belastingen voor lokale voorzieningen

Parken en zwembaden kunnen volgens de Rfv het beste uit lokale belastingen worden betaald. De gemeentelijke belastingopbrengst kan ervoor worden verdubbeld, de rijksbelasting kan evenredig omlaag. Verder zouden gemeenten de mogelijkheid moeten krijgen om ‘belastingmaatwerk’ aan hun inwoners te leveren. ‘Inwoners van dorpen of wijken die meer collectieve voorzieningen in de wijk willen dan gemiddeld, betalen dan meer gemeentelijke belastingen dan inwoners in andere dorpen of wijken. Dorpen die zelf het groen onderhouden kunnen minder betalen.’

Download het Rapport Rfv

Bronnen: ANP, Binnenlands Bestuur, Rfv

Delen: