De financiële wanorde van de gemeente Amsterdam komt door bestuurlijk en ambtelijk falen in de periode 2002 tot 2014. Dat concludeert de enquêtecommissie die onderzoek deed naar de processen binnen de financiële administratie.

Desinteresse en onduidelijkheid

Het bestuur van Amsterdam schoot in de periode 2002 tot 2014 volstrekt tekort in het op orde brengen van de financiële administratie. Volgens de enquêtecommissie Financiële Functie Amsterdam kwam dat door ‘gebrek aan aandacht van de politiek en onduidelijkheid over wie verantwoordelijk is voor welke taken’. De conclusies raken ook minister Asscher die van 2006 tot 2012 wethouder van Financiën was.

188 miljoen in plaats van 1,88 miljoen

Amsterdam ging ‘bij herhaling in de fout met het storten van grote hoeveelheden geld en het verwerken van betalingen in de administraties’. Zo kon het gebeuren dat de gemeente in 2013 in totaal 188 miljoen euro aan woonkostenbijdragen overmaakte op particuliere rekeningen in plaats van 1,88 miljoen euro. Het was de directe aanleiding voor de raad tot het instellen van een enquête.

Versnippering en vrijblijvendheid

De Amsterdamse financiële huishouding heeft structurele problemen door ‘versnippering binnen de gemeentelijke organisaties en vrijblijvendheid in het nakomen van afspraken. De financiële functie vertoont daarom telkens terugkerende en wijdverbreide tekortkomingen.’ Daarbij gaat het om financiële administraties, jaarrekeningen en begrotingen, financieel advies en verbetertrajecten.

Iedereen faalde

De commissie stelt dat iedereen tekortschoot: de wethouders Financiën, de gemeenteraad, het college van B&W en de ambtelijke top. ‘De raad heeft niet genoeg gecontroleerd en afgedwongen dat het college verbeteringen liet zien’, zo concludeert de commissie. Vooral de ‘vrijblijvendheid die in het stadhuis hoogtij viert’ wordt gehekeld. Daardoor kon het gebeuren dat problemen die al in 2002 waren geconstateerd in 12,5 jaar niet zijn opgelost. ‘Er was te weinig aandacht voor, er is te weinig op gestuurd, problemen kregen te weinig prioriteit en te weinig was duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk was’, aldus de commissie.

Doelmatigheidsonderzoeken niet uitgevoerd

In het rapport wijst de commissie op de wettelijke verplichte doelmatigheidsonderzoeken die niet zijn uitgevoerd. Het college nam daartoe niet het initiatief en de raad vroeg er niet om. Het ambtelijk apparaat raakte door deze gang van zaken besmet, want ‘wat geen prioriteit krijgt van de politiek, krijgt ook minder prioriteit van de ambtelijke organisatie’.

Periode onder Asscher

In de periode Asscher zijn wel veel initiatieven ontplooid, zoals concern control en uniformeren van de administratie, maar is ‘te weinig gestuurd op uitvoering van die verbeterinitiatieven’. Gevolg is dat ook onder Asscher de financiële administratie onvoldoende is verbeterd. De commissie constateert dat ‘een substantieel bedrag, minimaal jaarlijks 20 miljoen euro en dat 12 jaar lang, beter besteed had kunnen worden’. Binnen de gemeente gaat jaarlijks zo'n 6 miljard euro om.

Doelmatiger besteding van tientallen miljoenen

De commissie vindt het aannemelijk dat een betere gang van zaken kan leiden tot ‘een betere inzet van enkele tientallen miljoenen euro's per jaar’. De wethouder van Financiën moet dan de zorgplicht krijgen voor de gehele financiële administratie zodat de gemeenteraad het college en specifiek de wethouder Financiën kan aanspreken.

Aanbevelingen uit het rapport

  • Geef de wethouder van Financiën een zorgplicht voor de gehele financiële functie zodat hij voor de gemeenteraad beter aanspreekbaar is.
  • Zolang de financiële zaken niet op orde zijn, moet Financiën het zwaartepunt zijn van het takenpakket van de wethouder Financiën.
  • Kopieer de methode-Duisenberg: wijs per deelterrein twee raadsleden aan die de bespreking van de begroting en jaarrekening voorbereiden.
  • Introduceer een ‘dashboard’ waarop iedereen kan zien hoe de financiële bedrijfsvoering ervoor staat.
  • Controleer bij alle lopende projecten voor de verbetering van het financiële apparaat of de uitgangspunten wel goed zijn.
  • Verduidelijk de verantwoordelijkheden.

Bronnen: Binnenlands Bestuur, VNG, Het Parool, Het Financieele Dagblad
Delen: