Journalisten en overheid doen er goed aan ramen en deuren open te gooien en het rookgordijn op te trekken. Dat is in het kort het betoog wat Michel van Baal, persvoorlichter bij de TU Delft, hield in de Volkskrant. 

De manier waarop we communiceren is de laatste twee decennia aan nogal wat verandering onderhevig geweest. Zo consumeren we meer en meer nieuws online en dat heeft zijn weerslag op de traditionele media. Wat veel mensen niet weten is dat het journalistieke vak niet alleen aan de voorkant verandert, maar ook aan de achterkant. 

Traditionele media hebben moeite om abonnementen te verkopen. Mensen gaan meer en meer voor snel en gratis nieuws. Dat heeft er voor gezorgd dat (kwaliteits)kranten hun nieuws goedkoper moeten produceren en moeten zorgen dat het online 'scoort'. Meer clicks betekent immers meer inkomsten uit advertenties. 

Communicatievak sterk geprofessionaliseerd

Waar vroeger bijna al het nieuws voortkwam uit onderzoek van journalisten, zijn het nu de woordvoerders die de pers voeren met persberichten. Deze sterk geprofessionaliseerde bedrijfstak vuurt bijna alle dagen van de week persberichten af op journalisten. Vaak worden die berichten overgenomen met weinig tot geen eigen inbreng van de journalist in kwestie.   

Op zichzelf hoeft dat geen probleem te zijn, maar volgens Van Baal wordt het problematisch door de populistische framing die nu plaatsvindt. "Populistische politici zoeken verbinding met hun kiezers door zich af te zetten tegen de gevestigde orde, meestal de in hun ogen ‘corrupte elite’. Hun populistische communicatiestrategie is vaak gericht op het creëren van aandacht door de pijlers van de democratie aan te vallen, bijvoorbeeld de rechtspraak en de journalistiek, en het publieke vertrouwen daarin te ondermijnen", zo stelt hij.  

Slachtofferrol

Dat doen ze volgens Van Baal door zichzelf in de slachtoffer rol te plaatsen. Wie door de tweets van Donald Trump heen scrolt, ziet het ene na het andere voorbeeld op het scherm voorbijkomen. In Nederland hebben politici als Wilders en Baudet deze tactiek naadloos overgenomen. "De aanval op journalisten, beleidsmakers, wetenschappers en rechters is een bewuste strategie. Als we niet meer kunnen vertrouwen op die pijlers van onze democratie, hebben we behoefte aan sterke leiders om ons te beschermen", denkt Van Baal. 

Van Baal roept journalisten op om openheid van zaken te geven. Laat zien waarom je bepaald nieuws op een bepaalde manier brengt. En waarom je ander nieuws helemaal geen aandacht geeft. Op die manier win je het vertrouwen van de burger terug, is het devies. Daarbij heeft de woordvoerder van de TU Delft nog een tip voor de overheid: "Niet alleen de journalistiek is aan zet, ook de Rijksoverheid zou eens kritisch naar haar ‘woordvoerderscultuur’ moeten kijken. Nu gaat perscommunicatie via woordvoerders die vaak vooral het belang van de minister behartigen. ‘Gewone ambtenaren’ mogen over het algemeen niet met de pers praten. Daarmee creëer je een cultuur van achterkamertjes. En dat geeft woordvoerders en parlementaire journalisten enorm veel macht", besluit Van Baal.

Bron: De Volkskrant, Villamedia

Delen: